کاربرد هوش مصنوعی در صنعت مواد غذایی

بخش اول: اقتصاد ایران

رشد تولید ناخالص داخلی ایران بصورت سالانه در نمودار میله ای بالا به نمایش در آمده است. در سال ۲۰۱۹ رشد اقتصادی منفی و برابر با ۳٫۰۷- بوده است. در سال های بعدی رشد اقتصاد بهبود یافته و در سال ۲۰۲۲ به ۳٫۷۸ رسیده است.

این نمودار تولید ناخالص داخلی یران را بر حسب دلار آمریکا در بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ را نشان می‌دهد. GDP در سال ۲۰۱۹ برابر با ۲۸۳ میلیارد دلار بود که در سال ۲۰۲۰ کاهش چشم‌گیری یافت و به ۲۳۹ میلیارد دلار رسید. بعد از آن درسال ۲۰۲۱ به بعد، رشد صعودی شروع شده و به ترتیب در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به ۳۵۹ و ۴۱۳ میلیارد دلار رسید. این روند نشان‌دهنده بهبود اقتصادی پس از سال ۲۰۲۰ است.

بخش دوم: صنعت ایران

بر اساس گزارش صنعت سنج از شرکت مشاوره مدیریت ایلیا

بر اساس گزارش صنعت سنج از شرکت مشاوره مدیریت ایلیا، ۲۰۲۰:

• تعداد واحدهای صنعتی: ۳۰.۴ هزار واحد صنعتی در ایران فعال هستند.

• تعداد کارکنان: این صنایع در مجموع ۱.۹ میلیون نفر را به کار گرفته‌اند.

• ارزش تولید: ارزش کل تولید این صنایع حدود ۱۴۱ میلیارد دلار بوده است.

• ارزش افزوده: ارزش افزوده‌ای که توسط این صنایع ایجاد شده، ۴۴.۹ میلیارد دلار است.

• سرمایه‌گذاری: میزان کل سرمایه‌گذاری در این صنایع به ۱۶.۴ میلیارد دلار می‌رسد.

وضعیت صنعت غذا و نوشیدنی ایران در سال ۲۰۲۰ :

• تعداد واحدهای تولیدی: ۵۴۷۴ واحد در صنعت غذا و نوشیدنی فعال هستند.

• تعداد کارکنان: این واحدها در مجموع حدود ۳۴۰ هزار نفر را به کار گرفته‌اند.

• ارزش تولید: ارزش تولید در این صنعت حدود ۱۴ میلیارد دلار است.

• میزان سرمایه‌گذاری: کل سرمایه‌گذاری در صنعت غذا و نوشیدنی حدود ۱.۵ میلیارد دلار بوده است.

این نمودار تعداد واحدهای تولیدی (شرکت‌ها) فعال در صنعت غذا و نوشیدنی ایران را از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. روند کلی نشان‌دهنده افزایش تعداد واحدهای صنعتی است، به خصوص در سال ۲۰۱۵ که با یک رشد چشمگیر به ۶۲۹۳ واحد رسید. از سال ۲۰۱۶ به بعد، تعداد واحدها به حدود ۵۰۰۰ تا ۵۵۰۰ واحد کاهش یافت و تا سال ۲۰۲۰ به ۵۴۷۴ واحد رسید.

این نمودار تعداد کارکنان (به هزار نفر) در صنعت غذا و نوشیدنی ایران از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ را نشان می‌دهد. روند کلی نمودار نشان‌دهنده افزایش تدریجی تعداد کارکنان در این صنعت است. در سال ۲۰۱۱، تعداد کارکنان ۱۸۹ هزار نفر بود و با رشد مستمر طی سال‌های بعد، در سال ۲۰۱۵ به اوج ۳۱۱ هزار نفر رسید. پس از یک افت مختصر، تعداد کارکنان در سال‌های بعد همچنان رشد داشته و در سال ۲۰۲۰ به ۳۳۹ هزار نفر رسیده است.

این نمودار ارزش تولید صنعت غذا و نوشیدنی ایران را بر حسب میلیون دلار از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. این روند دارای نوسانات زیادی است:

• در سال ۲۰۱۱، ارزش تولید حدود ۱۵,۶۲۷ میلیون دلار بود که در سال ۲۰۱۲ کاهش شدیدی به ۱۲,۸۱۲ میلیون دلار داشت.

• از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، روند افزایشی به خود گرفت و در سال ۲۰۱۵ به اوج خود یعنی ۲۰,۰۲۷ میلیون دلار رسید.

• پس از آن، در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ ارزش تولید به بیشترین مقدار خود در این بازه، یعنی حدود ۲۱,۰۰۸ میلیون دلار، رسید.

• از سال ۲۰۱۸ به بعد، یک روند نزولی مشاهده می‌شود که ارزش تولید در سال ۲۰۲۰ به ۱۴,۰۵۲ میلیون دلار کاهش یافته است.

این نمودار ارزش افزوده صنعت غذا و نوشیدنی ایران را بر حسب میلیون دلار از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. روند کلی نمودار دارای نوسانات متعددی است:

• در سال ۲۰۱۱ ارزش افزوده برابر با ۴,۵۰۸ میلیون دلار بود که در سال ۲۰۱۲ به پایین‌ترین سطح خود در این بازه یعنی ۳,۷۳۲ میلیون دلار کاهش یافت.

• از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، ارزش افزوده به تدریج افزایش یافت و در سال ۲۰۱۷ به اوج خود یعنی ۵,۹۵۶ میلیون دلار رسید.

• پس از این سال، ارزش افزوده دوباره کاهش یافت و در سال ۲۰۱۸ به ۴,۶۱۰ میلیون دلار رسید، سپس در سال ۲۰۱۹ به ۵,۲۸۲ میلیون دلار افزایش یافت و در سال ۲۰۲۰ به ۴,۷۷۰ میلیون دلار کاهش یافت.

این نمودار میزان سرمایه‌گذاری در صنعت غذا و نوشیدنی ایران را بر حسب میلیون دلار از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. روند کلی نمودار نشان‌دهنده افزایش سرمایه‌گذاری در این صنعت با نوسانات اندک است:

• در سال ۲۰۱۱، سرمایه‌گذاری حدود ۷۷۶ میلیون دلار بود و به تدریج افزایش یافت.

• در سال ۲۰۱۵ به ۱,۳۲۸ میلیون دلار رسید و پس از یک افت کوچک در سال ۲۰۱۶، دوباره روند صعودی خود را ادامه داد.

• در سال ۲۰۱۹ سرمایه‌گذاری به بالاترین سطح خود یعنی ۱,۷۰۲ میلیون دلار رسید.

• در سال ۲۰۲۰ یک کاهش نسبی دیده می‌شود و سرمایه‌گذاری به ۱,۵۵۸ میلیون دلار کاهش یافته است.

جمع بندی بخش دوم

صنعت غذا و نوشیدنی ایران به عنوان یکی از بخش‌های مهم اقتصادی، توانسته در شرایط پیچیده اقتصادی به رشد خود ادامه دهد. اما برای تحقق پایداری و کاهش وابستگی به شرایط اقتصادی ناپایدار، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، سیاست‌های حمایتی و اصلاحات ساختاری دارد. این اقدامات می‌توانند به رشد مستمر، افزایش بهره‌وری، و کاهش نوسانات در این صنعت کمک کنند.

بخش سوم: گزارش مدیران عامل

بر اساس گزارش مدیران عامل شرکت مشاوره مدیریت ایلیا

نتایج تحقیقات انجام شده در گزارش مدیران عامل، به شرح زیر است:

• رشد عملکرد مالی: در سال ۱۴۰۲، ۵۵٪ از مدیران عامل، رشد عملکرد مالی شرکت خود را بالاتر از میانگین سال قبل می‌دانند.

• مشکلات اصلی شرکت‌ها: کمبود نقدینگی و چالش‌های جذب و نگهداشت منابع انسانی، دو مشکل عمده شرکت‌ها هستند.

• امیدواری به رشد مالی: ۶۳٪ از مدیران عامل، نسبت به رشد مالی شرکت در سال ۱۴۰۳ خوش‌بین هستند.

• تأثیر پیش‌بینی جریان نقدینگی: شرکت‌هایی با پیش‌بینی جریان نقدینگی بالا، عملکرد مالی بهتری در سال ۱۴۰۲ نسبت به سایرین داشتند.

• خوش‌بینی به رونق اقتصادی کشور: ۱۲٪ از مدیران عامل نسبت به رونق اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۳ خوش‌بین هستند (در مقایسه با ۵٪ در سال قبل).

• تحقق اهداف غیرمالی: تنها ۲۸٪ از مدیران عامل به تحقق اهداف غیرمالی شرکت در سال ۱۴۰۲ دست یافته‌اند، هرچند که نسبت به سال قبل بهبود داشته است.

• رایج‌ترین برنامه خودمراقبتی: بیش از نیمی از مدیران عامل، صرف زمان با خانواده را به عنوان برنامه منظم خودمراقبتی انتخاب کرده‌اند. ۴۲٪ از مدیران عامل بیان کردند که هیچ برنامه منظم خودمراقبتی ندارند.

• مهم‌ترین محور توسعه‌ای: حدود نیمی از مدیران عامل، مهارت مدیریت مالی و سرمایه‌گذاری را به عنوان مهم‌ترین محور توسعه حرفه‌ای خود انتخاب کرده‌اند.

• استفاده از خدمات حرفه‌ای: ۴۳٪ از مدیران عامل از خدمات مشاوره کسب‌وکار به صورت منظم استفاده می‌کنند، در حالی که ۴۲٪ هیچ‌گونه استفاده‌ای از این خدمات ندارند.

• تمرکز مدیران عامل بر مسائل عملیاتی: ۷۱٪ از مدیران عامل بر مسائل جاری و عملیاتی شرکت تمرکز دارند، که نشان‌دهنده تمرکز کمتر بر مسائل آینده‌نگر است.

• اولویت برنامه‌های سال ۱۴۰۳: افزایش فروش و توسعه بازار به عنوان مهم‌ترین برنامه مدیران عامل برای سال ۱۴۰۳ انتخاب شده است.

راهکار های مدیران طبق نتایج گزارش:

• مشکل نقدینگی: ۴۴٪ از مدیران عامل با مشکل کمبود نقدینگی برای توسعه کسب‌وکار مواجه‌اند، در حالی که ۱۰٪ از مدیران مشکل نقدینگی ندارند.

• راهکارهای مقابله با کمبود نقدینگی: کاهش هزینه‌های عملیاتی و اخذ وام از سیستم بانکی به‌عنوان مهم‌ترین راهکارها برای غلبه بر کمبود نقدینگی شناخته شده‌اند.

• عوامل موثر بر کمبود نقدینگی: رکود اقتصادی و کاهش قدرت خرید و کوچک شدن بازار از مهم‌ترین عوامل موثر بر کمبود نقدینگی هستند.

• پیش‌بینی جریان نقدینگی: تنها ۳۲٪ از مدیران توانایی پیش‌بینی جریان نقدینگی شرکت خود را دارند.

• تسلط بر شاخص‌های مالی: ۴۵٪ از مدیران عامل تسلط کافی بر مفاهیم و شاخص‌های مالی دارند.

• ذی‌نفعان کلیدی در تصمیم‌گیری‌های استراتژیک: مهم‌ترین ذی‌نفعان در تصمیم‌گیری‌ها به ترتیب مشتریان و کارکنان هستند، و ۸۶٪ از مدیران عامل این گروه‌ها را در نظر می‌گیرند.

• تأثیر صنعت فعالیت بر تصمیم‌گیری: در صنایع مختلف، مشتریان و کارکنان نقش‌های متفاوتی در تصمیم‌گیری استراتژیک دارند؛ به‌ویژه در صنایع فناوری، دارویی و آموزش، تأثیر بیشتری دارند.

• اقدامات بهبود جامعه: ۲۲٪ از مدیران عامل پایبندی به اخلاق حرفه‌ای و کیفیت خدمات را تأثیرگذارترین اقدام برای بهبود جامعه می‌دانند.

• آشنایی با فناوری‌های دیجیتال: ۴۰٪ از مدیران عامل آشنایی بالایی با مفاهیم و کاربردهای فناوری‌های دیجیتال دارند.

• وضعیت تحول دیجیتال: ۱۲٪ از مدیران عامل از چارچوب نظام‌مند برای اجرای تحول دیجیتال استفاده می‌کنند.

• پیشنهادهای حل مشکل نقدینگی: به‌کارگیری روش‌های تأمین مالی و پیاده‌سازی سیستم‌های مدیریت هزینه برای رفع مشکل نقدینگی پیشنهاد شده است.

• راهکارهای نیروی انسانی: اولویت با سیستم‌های مدیریت عملکرد، ایجاد فرصت توسعه و یادگیری، و بهبود روابط میان کارکنان برای حفظ و نگهداشت نیروی انسانی است.

• راهکارهای کمبود تقاضا و کوچکی بازار: ورود به بازارهای بین‌المللی می‌تواند به عنوان راهکاری برای کمبود تقاضا و توسعه بازار در نظر گرفته شود.

• مدیریت کمبود منابع: استفاده از منابع ادغام‌شده و مشترک در شرایط کمبود منابع به‌عنوان راه‌حلی بررسی و پیشنهاد شده است.

جمع بندی بخش سوم

شرکت‌ها در ایران به‌ویژه در صنعت غذا و نوشیدنی، در محیطی با چالش‌های متعدد اقتصادی از جمله تورم بالا، کمبود نقدینگی و محدودیت‌های بازار فعالیت می‌کنند. با این حال، مدیران عامل تلاش می‌کنند تا از طریق افزایش تمرکز بر بازارهای بین‌المللی، بهبود استراتژی‌های مدیریت منابع انسانی، و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید نظیر هوش مصنوعی، راهکارهایی برای این چالش‌ها بیابند. استفاده از رویکردهای هوش مصنوعی و تکنولوژی‌محور می‌تواند به عنوان یک عامل تحول‌زا، بهره‌وری و کارایی صنایع را افزایش داده و هزینه‌های تولید را کاهش دهد. به طور کلی، حرکت به سوی تحول دیجیتال و بهره‌برداری از هوش مصنوعی در فرآیندهای صنعتی و مدیریتی، می‌تواند به ایران کمک کند تا اقتصاد صنعتی خود را مقاوم‌تر و پویاتر سازد و در مسیر رشد پایدار حرکت کند.

بخش چهارم: کاربرد هوش مصنوعی

برخی از مزایای استفاده از هوش مصنوعی در صنعت :

• بهینه‌سازی فرآیندهای تولید: هوش مصنوعی با تجزیه و تحلیل داده‌های تولیدی، امکان بهینه‌سازی فرآیندها و کاهش ضایعات را فراهم می‌کند.

• پیش‌بینی تعمیرات و نگهداری: با استفاده از الگوریتم‌های پیش‌بینی، شرکت‌ها می‌توانند زمان مناسب برای تعمیرات و نگهداری تجهیزات را پیش‌بینی کرده و از خرابی ناگهانی جلوگیری کنند.

• مدیریت زنجیره تأمین: هوش مصنوعی به بهبود پیش‌بینی تقاضا، مدیریت موجودی، و کاهش هزینه‌های حمل و نقل کمک می‌کند.

• افزایش بهره‌وری انرژی: با تحلیل داده‌ها، سیستم‌های هوش مصنوعی می‌توانند مصرف انرژی را بهینه کرده و هزینه‌ها را کاهش دهند.

• توسعه محصول جدید: تحلیل داده‌های مشتریان به کمک هوش مصنوعی، به توسعه محصولات جدید بر اساس نیازهای بازار کمک می‌کند.

• بهبود ایمنی کارگران: استفاده از ربات‌ها و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی برای انجام کارهای خطرناک به کاهش آسیب‌های کاری کمک می‌کند.

برخی از مزایای استفاده از هوش مصنوعی در صنعت مواد غذایی:

• کنترل کیفیت محصولات: هوش مصنوعی می‌تواند کیفیت محصولات را به طور دقیق بررسی و اطمینان حاصل کند که محصولات با استانداردهای لازم مطابقت دارند.

• پیش‌بینی تقاضا و تنظیم تولید: سیستم‌های هوش مصنوعی می‌توانند تقاضای بازار را پیش‌بینی کنند و میزان تولید را بر اساس نیاز بازار تنظیم کنند.

• ایجاد تجربه مشتری شخصی‌سازی شده: هوش مصنوعی با تحلیل داده‌های مصرف‌کنندگان، پیشنهادات غذایی متناسب با ترجیحات آن‌ها ارائه می‌دهد.

• بهبود ایمنی غذایی: با شناسایی سریع منابع آلودگی و خطرات بهداشتی، هوش مصنوعی به ایمنی بیشتر محصولات غذایی کمک می‌کند.

• توسعه محصولات سالم‌تر و متناسب با نیازهای تغذیه‌ای: با تحلیل داده‌های تغذیه‌ای و بررسی گرایش‌های مصرف‌کنندگان، می‌توان محصولات جدید و سالم‌تری را توسعه داد.

جمع بندی بخش چهارم

استفاده از هوش مصنوعی در صنعت، مزایای چشمگیری از جمله بهینه‌سازی فرآیندهای تولید، پیش‌بینی و برنامه‌ریزی برای تعمیرات، و مدیریت هوشمند زنجیره تأمین را به همراه دارد. این فناوری باعث افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش هزینه‌ها شده و توسعه محصولات جدید را با توجه به نیازهای بازار تسهیل می‌کند. در کنار این موارد، هوش مصنوعی با استفاده از ربات‌ها و الگوریتم‌های هوشمند، به بهبود ایمنی کارگران کمک کرده و خطرات کاری را کاهش می‌دهد. در صنعت مواد غذایی، هوش مصنوعی نقش مهمی در کنترل کیفیت دقیق محصولات، بهینه‌سازی فرمولاسیون تولید و مدیریت موجودی ایفا می‌کند. همچنین، پیش‌بینی تقاضای بازار و ارائه تجربه‌های شخصی‌سازی شده برای مشتریان، از جمله دیگر مزایای این فناوری در این صنعت است. هوش مصنوعی با کمک به شناسایی سریع منابع آلودگی و خطرات بهداشتی، ایمنی غذایی را بهبود می‌بخشد و با تحلیل داده‌های تغذیه‌ای، توسعه محصولات سالم‌تر و متناسب با نیازهای تغذیه‌ای مشتریان را ممکن می‌سازد. در مجموع، کاربردهای گسترده هوش مصنوعی در صنایع مختلف نه تنها به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک می‌کند، بلکه با ارتقای کیفیت محصولات و خدمات، به بهبود تجربه مشتریان نیز می‌انجامد.

بخش پنجم: نتیجه گیری

وضعیت اقتصادی و تأثیرات آن بر صنعت:

 وضعیت اقتصادی ایران با تورم بالا، کاهش قدرت خرید، و کمبود نقدینگی در صنعت همراه است. این مسائل باعث افزایش هزینه‌های تولید و کاهش تقاضای داخلی شده‌اند. برای مقابله با این چالش‌ها، صنایع باید به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری توجه ویژه‌ای داشته باشند و از فرصت‌های صادراتی برای جبران کمبود تقاضای داخلی بهره‌مند شوند.

پتانسیل بالای فناوری و هوش مصنوعی:

 ورود هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال به صنعت ایران به‌ویژه در صنایع غذایی می‌تواند تحولی بزرگ ایجاد کند. این فناوری‌ها از کنترل کیفیت گرفته تا بهینه‌سازی زنجیره تأمین و مدیریت هزینه‌ها نقش مؤثری در افزایش بهره‌وری دارند. با توجه به این‌که تنها ۱۲٪ از مدیران عامل از چارچوب‌های دیجیتال بهره می‌برند، ظرفیت‌های زیادی برای تحول دیجیتال و هوشمندسازی در صنعت ایران وجود دارد.

با توجه به شرایط فعلی اقتصادی و چالش‌های موجود، صنایع ایران به ویژه صنعت غذا و نوشیدنی نیازمند تغییرات بنیادین و استفاده از رویکردهای فناورانه برای بقا و رشد پایدار هستند. هوش مصنوعی و دیجیتالی‌سازی نه تنها به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک می‌کند، بلکه مسیر رشد و گسترش بازارهای جدید را نیز هموار می‌سازد. سرمایه‌گذاری در تحول دیجیتال و توسعه آن به عنوان دو راهبرد کلیدی می‌تواند صنایع ایران را در مسیر رقابت‌پذیری و پایداری در شرایط اقتصادی دشوار قرار دهد.

منابع:

داده های اقتصادی: بانک جهانی

داده های صنعت ایران و نظر سنجی مدیران عامل: شرکت مشاوره مدیریت ایلیا